مشاوره سنتر، مرجع انواع مشاور
جهت ارتباط و هماهنگی با وکیل : تماس با ما
(مشاوره شامل هزینه می باشد.)
بله، در نظام حقوقی ایران تغییر حضانت فرزند امکانپذیر است، اما این امر تنها در شرایط خاص و با حکم دادگاه انجام میشود. حضانت، حقی است که بر اساس آن یکی از والدین مسئول نگهداری، تربیت و مراقبت از فرزند میشود. با این حال، قانونگذار پیشبینی کرده است که در صورت تغییر شرایط یا بروز مشکلاتی برای یکی از والدین، دادگاه میتواند تصمیم پیشین را بازنگری کرده و حضانت را به دیگری واگذار کند. در ادامه، بهصورت رسمی و تحلیلی توضیح داده میشود که حضانت چیست، در چه شرایطی قابل تغییر است، روند قانونی آن چگونه است و چه عواملی بر تصمیم دادگاه اثر میگذارند.
۱. مفهوم حضانت در قانون مدنی
طبق مواد ۱۱۶۸ تا ۱۱۷۹ قانون مدنی ایران، حضانت شامل نگهداری مادی و معنوی فرزند است و هم حق و هم تکلیف والدین محسوب میشود.
به بیان ساده، حضانت یعنی مراقبت از کودک در زمینههای جسمی، تربیتی، آموزشی و روانی تا زمانی که به سن رشد برسد.
قانون، حضانت را تا سن معینی بین والدین تقسیم کرده است:
برای فرزندان پسر و دختر تا ۷ سالگی، حضانت با مادر است.
پس از ۷ سالگی، حضانت به پدر سپرده میشود.
البته، پس از این سن نیز اگر مصلحت کودک اقتضا کند، دادگاه میتواند تصمیم متفاوتی بگیرد.
۲. اصل «مصلحت کودک»؛ معیار اصلی تغییر حضانت
در هر پرونده مربوط به حضانت، مهمترین اصل از دید دادگاه، مصلحت کودک است.
قانونگذار در ماده ۱۱۶۹ تصریح کرده است که در صورت اختلاف، دادگاه با توجه به مصلحت طفل تصمیم میگیرد.
بنابراین، اگر ثابت شود که والد دارای حضانت نتوانسته است محیطی امن، سالم و عاطفی برای کودک فراهم کند، دادگاه میتواند حضانت را تغییر دهد—even اگر طبق قانون اولیه، حضانت با او باشد.
۳. مواردی که تغییر حضانت ممکن است
تغییر حضانت زمانی امکانپذیر است که شرایط یکی از والدین یا وضعیت کودک تغییر کند. مهمترین این موارد عبارتاند از:
الف) عدم صلاحیت والد دارای حضانت
اگر والد دارای حضانت دچار مشکلاتی شود که سلامت جسمی یا روحی کودک را تهدید کند، دادگاه میتواند حضانت را از او سلب کند.
نمونههایی از این وضعیتها عبارتاند از:
اعتیاد شدید به مواد مخدر یا مشروبات الکلی،
بیماریهای روانی یا ناتوانی در نگهداری کودک،
خشونت، آزار یا سوءرفتار با کودک،
فساد اخلاقی یا زندگی در محیط نامناسب.
ب) ازدواج مجدد مادر
طبق ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی، اگر مادری که حضانت با اوست ازدواج کند، پدر میتواند تقاضای تغییر حضانت بدهد.
البته در عمل، اگر دادگاه تشخیص دهد که ازدواج مادر تأثیری منفی بر مصلحت کودک ندارد، ممکن است حضانت همچنان نزد مادر باقی بماند.
ج) بیتوجهی به نیازهای کودک
اگر یکی از والدین نسبت به تغذیه، تحصیل یا بهداشت کودک سهلانگاری کند، طرف دیگر میتواند با ارائه مدارک معتبر، تغییر حضانت را درخواست نماید.
د) درخواست خود کودک
در موارد خاص، بهویژه در سنین نوجوانی، نظر کودک نیز در تصمیم دادگاه مؤثر است. اگر کودک تمایل داشته باشد نزد والد دیگر زندگی کند و این تصمیم منطقی و به نفع او باشد، دادگاه ممکن است حضانت را تغییر دهد.
۴. روند قانونی درخواست تغییر حضانت
روند تغییر حضانت نیازمند طی مراحل حقوقی مشخصی است:
ثبت دادخواست در دادگاه خانواده
والد متقاضی باید با مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست تغییر حضانت را تنظیم کند.ارائه مدارک و مستندات
مدارک لازم معمولاً شامل شناسنامه، سند طلاق، گواهی تولد کودک و مدارکی در اثبات عدم صلاحیت والد دیگر است (مثل گزارش پزشکی قانونی، شهادت شهود، یا گزارش مددکار اجتماعی).بررسی وضعیت توسط دادگاه
قاضی با کمک کارشناسان روانشناسی و مددکاری اجتماعی وضعیت والدین و شرایط زندگی کودک را بررسی میکند.صدور حکم نهایی
پس از احراز مصلحت طفل، دادگاه ممکن است حضانت را تغییر دهد یا حتی حضانت را موقتاً به شخص ثالث (مثل پدربزرگ یا مادربزرگ) واگذار کند تا تصمیم نهایی اتخاذ شود.
۵. نقش کارشناسان در تصمیمگیری
در پروندههای تغییر حضانت، دادگاه معمولاً از کارشناس روانشناس و مددکار اجتماعی کمک میگیرد تا شرایط خانوادگی و روحی کودک بررسی شود.
گزارش کارشناسان در تعیین مصلحت طفل نقش کلیدی دارد؛ زیرا صرف ادعا کافی نیست و باید تأثیر محیط زندگی بر رشد و سلامت کودک ثابت شود.
۶. امکان تجدیدنظر در حکم حضانت
حکم صادره درباره حضانت، قطعی نیست و طرفین میتوانند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ، در دادگاه تجدیدنظر استان اعتراض کنند.
در صورت بروز شرایط جدید (مثلاً بهبود وضعیت والد سابقاً فاقد صلاحیت)، امکان طرح مجدد دعوای تغییر حضانت نیز وجود دارد.
۷. حضانت پس از فوت یکی از والدین
اگر والد دارای حضانت فوت کند، حضانت بهصورت خودکار به والد دیگر منتقل میشود، مگر اینکه دادگاه صلاحیت او را تأیید نکند.
در صورت فوت هر دو والد، حضانت معمولاً به جد پدری یا قیم قانونی سپرده میشود.
۸. نکته مهم درباره حق ملاقات
حتی اگر حضانت تغییر کند، حق ملاقات والد دیگر همچنان محفوظ است.
دادگاه معمولاً زمانی را برای ملاقات هفتگی تعیین میکند تا ارتباط عاطفی کودک با هر دو والد حفظ شود.
🔹 جمعبندی
تغییر حضانت در نظام حقوقی ایران امری ممکن اما مشروط است. معیار اصلی در تصمیمگیری دادگاه مصلحت کودک است، نه صرف خواسته والدین. در صورت اثبات مواردی همچون اعتیاد، خشونت، فساد اخلاقی، یا بیتوجهی نسبت به فرزند، دادگاه میتواند حضانت را به والد دیگر واگذار کند. روند قانونی شامل ثبت دادخواست، ارائه مدارک، بررسی کارشناسی و صدور حکم نهایی است.
در نهایت، توصیه میشود پیش از هرگونه اقدام، با یک وکیل خانواده یا مشاور حقوقی مشورت شود تا مسیر قانونی با دقت و بدون آسیب به کودک طی گردد.
مشاوره سنتر، مرجع انواع مشاور
جهت ارتباط و هماهنگی با وکیل : تماس با ما
(مشاوره شامل هزینه می باشد.)