قوانین حمایت از زنان در برابر خشونت

مشاوره سنتر،  مرجع انواع مشاور

جهت ارتباط و هماهنگی با وکیل  : تماس با ما

(مشاوره شامل هزینه می باشد.)

قوانین حمایت از زنان در برابر خشونت، مجموعه‌ای از مقررات حقوقی، کیفری و حمایتی هستند که با هدف پیشگیری از خشونت علیه زنان، مجازات عاملان خشونت و حمایت از قربانیان، در بسیاری از کشورها وضع شده‌اند. در ادامه، مروری کلی و جامع بر مهم‌ترین محورهای این قوانین (با تأکید بر ایران و اشاره به استانداردهای بین‌المللی) ارائه می‌شود:

🔹 قوانین حمایت از زنان در برابر خشونت در ایران

۱. قانون حمایت از خانواده

• قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ بخشی از حمایت‌های قانونی از زنان را پوشش می‌دهد.

• الزام به ثبت رسمی ازدواج‌ها، مهریه، نفقه، حضانت فرزندان و حق طلاق در موارد خاص.

• ماده‌هایی برای الزام به رسیدگی سریع به شکایات زنان.

۲. قانون مجازات اسلامی

• تعریف مجازات‌های مربوط به ضرب و جرح، تهدید، توهین، آزار جنسی و… که شامل خشونت خانگی هم می‌شود.

• در جرایم خاص، زنان قربانی می‌توانند از «حق قصاص»، «دیه» یا «تعزیر» استفاده کنند.

• ماده‌هایی درباره «اذیت و آزار جسمی یا روانی»، «اجبار به رابطه جنسی»، «تحقیر» یا «محروم کردن از حقوق قانونی».

۳. طرح «قانون حمایت از کرامت و تأمین امنیت زنان در برابر خشونت» (در حال بررسی در مجلس)

• اولین قانون جامع در حوزه حمایت از زنان در برابر خشونت.

• تعریف انواع خشونت (جسمی، روانی، اقتصادی، جنسی، اجتماعی).

• پیش‌بینی مجازات برای خشونت خانگی، اجبار به ترک تحصیل، منع اشتغال، تهدیدهای مکرر، کنترل افراطی، و سوءاستفاده اقتصادی.

• پیش‌بینی مراکز حمایت، روان‌درمانی و اقامت امن برای زنان خشونت‌دیده.

• نقش ضابطان خاص دادگستری، مددکاران و مشاوران در رسیدگی به این پرونده‌ها.

۴. نهادهای حمایتی

• اورژانس اجتماعی (۱۲۳): ارائه خدمات مشاوره، حمایت روانی، انتقال به خانه‌های امن.

• خانه‌های امن زنان تحت نظارت سازمان بهزیستی برای زنان قربانی خشونت.

• دادسراهای ویژه خانواده و مشاوران قضایی زن در برخی محاکم.

🔹 استانداردها و قوانین بین‌المللی

۱. کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW)

(ایران به این کنوانسیون نپیوسته است، اما مفاد آن در اسناد بین‌المللی مورد استناد است.)

• ممنوعیت هرگونه خشونت جنسیتی.

• الزام کشورها به تصویب قوانین حمایت‌گرانه.

۲. کنوانسیون استانبول (۲۰۱۱)

• سند جامع حمایت از زنان در برابر خشونت.

• تعریف دقیق خشونت خانگی، خشونت جنسی، ازدواج اجباری، آزار سایبری.

• تأکید بر حمایت فوری، دسترسی به پناهگاه، خدمات بهداشتی و دادرسی سریع.

۳. اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق‌های بین‌المللی

• اصل برابری زن و مرد، حق امنیت فردی، آزادی از شکنجه و رفتار غیرانسانی.

🔹 انواع خشونت علیه زنان در قوانین مدرن

• خشونت فیزیکی (ضرب‌وشتم، حبس اجباری، قتل).

• خشونت روانی (تحقیر، تهدید، تحمیل ترس، ایزوله‌کردن اجتماعی).

• خشونت جنسی (تجاوز، سوءاستفاده، آزار کلامی و فیزیکی جنسی).

• خشونت اقتصادی (محروم‌کردن از حق اشتغال، درآمد، مالکیت).

• خشونت سایبری (انتشار عکس خصوصی، تهدید در فضای مجازی).

با کمال میل. در ادامه، به بررسی جنبه‌های تکمیلی قوانین حمایت از زنان در برابر خشونت از جمله فرآیندهای رسیدگی، چالش‌های موجود، راهکارهای پیشنهادی، و نقش آموزش و رسانه‌ها می‌پردازیم:

🔹 فرآیند رسیدگی به خشونت علیه زنان در نظام قضایی ایران

۱. ثبت شکایت

• زنان می‌توانند با مراجعه به پلیس ۱۱۰ یا اورژانس اجتماعی ۱۲۳، موارد خشونت را گزارش دهند.

• تهیه گزارش پزشکی قانونی (در صورت وجود صدمات جسمی) از مراحل ضروری است.

• امکان شکایت در دادسرای عمومی و انقلاب یا دادگاه خانواده وجود دارد.

۲. رسیدگی قضایی

• پرونده در صورت نیاز به بازپرسی ارجاع می‌شود.

• در مواردی مانند خشونت خانگی، دادگاه ممکن است تصمیم به صدور دستور موقت برای حفاظت از زن بگیرد (مثلاً ممنوعیت ورود همسر به منزل).

• استفاده از مشاور خانواده یا روان‌شناس قانونی در جریان دادرسی امکان‌پذیر است.

۳. حمایت‌های ویژه

• زنان آسیب‌دیده می‌توانند از خانه‌های امن استفاده کنند.

• برخی مؤسسات خیریه و سازمان‌های مردم‌نهاد نیز خدمات حقوقی، مشاوره و روان‌درمانی رایگان ارائه می‌دهند.

🔹 چالش‌های موجود در اجرای قوانین حمایت از زنان در ایران

1. ضعف در ضمانت اجرایی قوانین موجود
   قوانین کیفری به طور کامل رفتار خشونت‌آمیز در خانواده را پوشش نمی‌دهند؛ اغلب بر مجازات تمرکز دارند و نه پیشگیری یا حمایت.

2. فقدان قانون جامع
   با اینکه “لایحه تأمین امنیت زنان در برابر خشونت” تدوین شده، اما هنوز به تصویب نهایی نرسیده است.

3. تابوهای فرهنگی و ترس از آبرو
   بسیاری از زنان به‌دلیل ترس از بی‌آبرویی، طرد شدن، یا حتی سرزنش خانواده از شکایت صرف‌نظر می‌کنند.

4. کمبود مراکز تخصصی حمایت
   خانه‌های امن محدودند و بودجه کافی برای ارائه خدمات روانی، آموزشی و حمایتی ندارند.

5. آموزش ناکافی ضابطان قضایی و انتظامی
   برخی پلیس‌ها یا قضات شناخت لازم از خشونت جنسیتی و نحوه برخورد صحیح با قربانیان را ندارند.

🔹 راهکارهای پیشنهادی برای بهبود حمایت از زنان

پیشنهادات برای تقویت حمایت قانونی در ایران

1. تصویب سریع‌تر و اجرای قوی‌تر «لایحه تأمین امنیت زنان».

2. آموزش و آگاهی‌بخشی عمومی درباره حقوق زنان و راه‌های مقابله با خشونت.

3. ایجاد دادگاه‌های تخصصی برای رسیدگی به پرونده‌های خشونت خانگی.

4. تقویت مراکز مشاوره و پناهگاه‌های اضطراری برای زنان.

نقش آموزش، رسانه و فرهنگ در پیشگیری از خشونت علیه زنان

• رسانه‌های جمعی (تلویزیون، رادیو، شبکه‌های اجتماعی) می‌توانند نقش کلیدی در تغییر نگرش عمومی نسبت به نقش زنان، مفاهیم خشونت و ارزش‌گذاری بر احترام متقابل ایفا کنند.

• آموزش پیشگیرانه در مدارس، شامل آموزش مهارت‌های ارتباطی، احترام متقابل، حقوق بشر و جنسیت.

• مشارکت مردان در برنامه‌های آموزشی برای شناخت بهتر پیامدهای خشونت و چگونگی برقراری روابط سالم.

نتیجه‌گیری

حمایت از زنان در برابر خشونت، یک مسئولیت ملی، اجتماعی و انسانی است که تنها با وجود قانون کافی نمی‌شود. برای رسیدن به جامعه‌ای امن و عادلانه برای همه، باید:

قوانین به‌روزرسانی و اجرایی شوند،

ساختارهای حمایتی تقویت شوند،

و فرهنگ عمومی در راستای احترام، برابری و گفت‌وگوی سالم تربیت یابد.

مشاوره سنتر،  مرجع انواع مشاور

جهت ارتباط و هماهنگی با وکیل  : تماس با ما

(مشاوره شامل هزینه می باشد.)