مشاوره سنتر، مرجع انواع مشاور
جهت ارتباط و هماهنگی با وکیل : تماس با ما
(مشاوره شامل هزینه می باشد.)
شکایت کیفری فرآیندی است که در آن شخصی که از وقوع جرم متضرر شده، شکایت خود را در مراجع قضایی مطرح میکند. در ایران، این فرآیند شامل مراحل زیر است:
۱. تنظیم شکوائیه و ارائه به مرجع قضایی
شاکی باید یک شکوائیه تنظیم کند که در آن موارد زیر ذکر شود:
- مشخصات شاکی (نام، نام خانوادگی، شماره ملی و نشانی)
- مشخصات مشتکیعنه (متهم) در صورت امکان
- موضوع شکایت (نوع جرم رخداده)
- شرح ماجرا با ذکر جزئیات زمان، مکان و نحوه وقوع جرم
- دلایل و مستندات (مثل شهادت شهود، فیلم، عکس، پیامک، قرارداد و …)
- درخواست شاکی (مثلاً مجازات متهم یا جبران خسارت)
شکوائیه را میتوان در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کرد تا به دادسرا ارجاع شود.
۲. ارجاع به دادسرا و تحقیقات مقدماتی
پس از ثبت شکایت:
- پرونده به دادسرای محل وقوع جرم ارسال میشود.
- دادستان یا دادیار بررسی میکند که آیا جرم عمومی است یا خصوصی.
- پرونده به یکی از شعب بازپرسی یا دادیاری ارجاع داده میشود.
- احضاریه برای متهم ارسال میشود.
۳. تحقیقات و بررسی شواهد توسط دادسرا
- شاکی و متهم برای ادای توضیحات احضار میشوند.
- اگر نیاز باشد، شاهدان نیز احضار خواهند شد.
- کارشناسیهای لازم (مثل پزشکی قانونی، خطشناسی، حسابرسی و …) انجام میشود.
- در صورت لزوم، متهم بازداشت موقت میشود.
۴. تصمیمگیری دادسرا (قرار نهایی)
بعد از تکمیل تحقیقات، دادسرا یکی از تصمیمات زیر را میگیرد:
✅ قرار جلب به دادرسی: اگر شواهد کافی باشد، پرونده به دادگاه فرستاده میشود.
❌ قرار منع تعقیب: اگر جرم ثابت نشود، پرونده مختومه میشود.
🔄 قرار موقوفی تعقیب: اگر دلایلی مانند فوت متهم یا مرور زمان مطرح شود، پرونده بسته میشود.
۵. ارجاع به دادگاه کیفری
اگر دادسرا قرار جلب به دادرسی صادر کند، پرونده به دادگاه کیفری فرستاده میشود. دادگاه بر اساس نوع جرم به یکی از این مراجع ارسال میشود:
- دادگاه کیفری یک (برای جرایم سنگین مثل قتل، اختلاس بزرگ، اعدام و …)
- دادگاه کیفری دو (برای جرایم سبکتر مثل توهین، تهدید، سرقت جزئی و …)
- دادگاه انقلاب (برای جرایم سیاسی، مواد مخدر، قاچاق اسلحه و …)
- دادگاه اطفال و نوجوانان (برای متهمان زیر ۱۸ سال)
۶. برگزاری جلسه دادگاه و صدور حکم
- دادگاه متهم، شاکی و وکلای آنها را احضار میکند.
- دفاعیات و مستندات طرفین بررسی میشود.
- اگر دادگاه نیاز بداند، شاهدان و کارشناسان احضار میشوند.
- در نهایت، رأی نهایی صادر میشود که ممکن است شامل مجازات یا برائت باشد.
۷. اعتراض به رأی (در صورت لزوم)
در صورتی که شاکی یا متهم به رأی دادگاه اعتراض داشته باشند، میتوانند:
- در دادگاه تجدیدنظر استان (برای احکام سنگین)
- در دیوان عالی کشور (برای جرایم مهم و احکام اعدام)
- اعتراض به اجرای حکم در دیوان عدالت اداری (برای برخی پروندههای خاص)
۸. اجرای حکم کیفری
اگر رأی دادگاه قطعی شود، اجرای احکام کیفری آن را به مرحله اجرا میگذارد. بسته به نوع حکم:
- مجازات زندان اجرا میشود.
- جزای نقدی دریافت میشود.
- قصاص یا دیه اجرا یا توافق میشود.
- تعلیق یا آزادی مشروط بررسی میشود.
نکته:
- برای ثبت شکایت بهتر است با وکیل متخصص کیفری مشورت کنید.
- برخی جرایم نیاز به شکایت شاکی خصوصی دارند و بدون شکایت، پیگیری نمیشوند (مثل توهین، افترا، خیانت در امانت).
- برخی جرایم جنبه عمومی دارند و دادستان بدون نیاز به شکایت پیگیری میکند (مثل قتل، سرقت مسلحانه، قاچاق مواد مخدر).
نکات مهم در روند شکایت کیفری
۱. زمان و مهلت شکایت کیفری
در برخی جرایم، قانون برای شکایت مهلت مشخصی تعیین کرده است. اگر شاکی در این مدت اقدام نکند، حق شکایت او از بین میرود (مفهوم «مرور زمان»). به عنوان مثال:
- جرایم تعزیری درجه ۷ و ۸ (مثل توهین و افترا): مهلت شکایت یک سال از زمان وقوع جرم است.
- برخی جرایم دارای مرور زمان تعقیب و مجازات هستند (مثلاً برای برخی جرایم سبک، پس از گذشت چند سال، امکان تعقیب وجود ندارد).
۲. اهمیت دلایل و مستندات
برای اثبات جرم، شاکی باید مدارک و شواهد کافی ارائه دهد. مهمترین دلایل عبارتند از:
- شهادت شهود (افرادی که وقوع جرم را مشاهده کردهاند)
- اسناد کتبی و مستندات (مانند قراردادها، پیامکها، چک و سفته)
- کارشناسیهای لازم (مثلاً پزشکی قانونی در موارد ضرب و جرح)
- فیلم، عکس، صدای ضبطشده (در برخی موارد بهعنوان قرینه پذیرفته میشود)
۳. تفاوت شکایت کیفری و دعوای حقوقی
- شکایت کیفری مربوط به جرم و مجازات متهم است (مثلاً سرقت، کلاهبرداری، تهدید).
- دعوای حقوقی مربوط به مطالبه حق مالی یا غیرمالی است (مثلاً مطالبه طلب، اختلاف ملکی، طلاق).
در بسیاری از موارد، این دو همزمان مطرح میشوند؛ مثلاً در کلاهبرداری، شاکی میتواند هم شکایت کیفری کند (برای مجازات متهم) و هم دادخواست حقوقی بدهد (برای دریافت پول خود).
۴. آیا حضور وکیل در شکایت کیفری الزامی است؟
- در بیشتر جرایم کیفری، شاکی میتواند خودش شکایت کند و حضور وکیل الزامی نیست.
- اما در پروندههای پیچیده (مثل قتل، کلاهبرداری بزرگ، جرایم سایبری)، داشتن وکیل متخصص شدیداً توصیه میشود.
- برای برخی از جرایم سنگین، دادگاه برای متهمی که وکیل ندارد، وکیل تسخیری تعیین میکند.
۵. آیا شکایت کیفری هزینه دارد؟
- شکایت کیفری در مراجع قضایی رایگان است و شاکی فقط باید هزینه ثبت شکایت را در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پرداخت کند (حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار تومان).
- اما اگر نیاز به کارشناسی، ترجمه اسناد، وکیل یا استعلامات خاص باشد، هزینههای اضافی دارد.
۶. آیا میتوان شکایت کیفری را پس گرفت؟
- برخی جرایم قابل گذشت هستند؛ یعنی اگر شاکی رضایت دهد، پرونده بسته میشود (مثل توهین، تهدید، ضرب و جرح ساده).
- برخی جرایم غیرقابل گذشت هستند؛ حتی اگر شاکی رضایت دهد، دادستان پرونده را ادامه میدهد (مثل قتل، سرقت مسلحانه، مواد مخدر).
۷. چه اتفاقی میافتد اگر متهم فراری باشد؟
- اگر متهم حضور نداشته باشد، حکم جلب او صادر میشود.
- در برخی موارد، دادگاه میتواند بهصورت غیابی حکم صادر کند (البته متهم بعداً میتواند تقاضای واخواهی کند).
۸. آیا میتوان علیه مأمور پلیس یا قاضی شکایت کرد؟
- بله، اما برای شکایت از مأموران دولتی، باید از طریق دادسرای انتظامی قضات یا دادسرای نظامی اقدام کرد.
- برای تخلفات و سوءاستفادههای مقامات دولتی، میتوان به دیوان عدالت اداری شکایت کرد.
۹. تفاوت بین جرایم قابل گذشت و غیرقابل گذشت در شکایت کیفری
یکی از موضوعات مهم در شکایات کیفری این است که برخی جرایم را شاکی میتواند ببخشد و پرونده بسته شود، اما برخی جرایم حتی با رضایت شاکی، همچنان پیگیری میشوند.
✅ جرایم قابل گذشت (با رضایت شاکی متوقف میشوند)
این جرایم بیشتر جنبه خصوصی دارند و با رضایت شاکی، پرونده مختومه میشود. برخی از مهمترین جرایم قابل گذشت عبارتند از:
- توهین و افترا
- تهدید و مزاحمت تلفنی
- خیانت در امانت (در برخی موارد)
- ضرب و جرح ساده (بدون صدمات شدید)
- سرقت ساده (بدون خشونت و سابقه کیفری)
🔹 اگر شاکی در هر مرحله از رسیدگی رضایت دهد، پرونده بسته خواهد شد.
❌ جرایم غیرقابل گذشت (حتی با رضایت شاکی پیگیری میشوند)
این جرایم علاوه بر خسارت به شاکی، جنبه عمومی دارند و دادستان موظف به پیگیری آنهاست. برخی از مهمترین جرایم غیرقابل گذشت عبارتند از:
- قتل (عمدی و غیرعمدی)
- کلاهبرداری و جعل اسناد
- سرقت مسلحانه یا مقرون به آزار
- جرایم مواد مخدر و قاچاق کالاهای مهم
- تجاوز به عنف و آزار جنسی
- جرایم علیه امنیت ملی (مثل جاسوسی، تروریسم)
🔹 حتی اگر شاکی رضایت دهد، دادگاه میتواند رسیدگی را ادامه دهد و متهم را محکوم کند.
۱۰. اقدامات پس از صدور حکم کیفری
بعد از صدور رأی توسط دادگاه، سه وضعیت ممکن است رخ دهد:
📌 الف) اجرای حکم (اگر رأی قطعی شود)
- اگر حکم دادگاه قطعی شود، متهم باید مجازات تعیینشده را تحمل کند.
- در جرایمی مثل جرایم مالی (کلاهبرداری، چک برگشتی)، دادگاه ابتدا به متهم فرصت پرداخت بدهی را میدهد.
- در احکام زندان، محکوم باید خود را برای اجرای حکم معرفی کند؛ در غیر این صورت، دستور جلب او صادر میشود.
📌 ب) اعتراض به رأی دادگاه
- اگر هر یک از طرفین به حکم دادگاه اعتراض داشته باشند، میتوانند درخواست تجدیدنظرخواهی دهند.
- مرجع تجدیدنظر:
- دادگاه کیفری استان (برای جرایم سبکتر)
- دیوان عالی کشور (برای احکام سنگین مثل اعدام، حبسهای طولانی)
- در صورت تأیید حکم، اجرای آن الزامی است.
📌 ج) اعاده دادرسی و فرجامخواهی
- در شرایط خاص، حتی بعد از قطعی شدن حکم، محکوم میتواند درخواست اعاده دادرسی کند (مثلاً کشف مدارک جدید).
- فرجامخواهی در دیوان عالی کشور برای رسیدگی به تخلفات حقوقی و شکلی انجام میشود.
۱۱. چطور یک شکایت کیفری موفق داشته باشیم؟
✅ مدارک کافی جمعآوری کنید: اسناد، شهادت شهود و مدارک مستدل در موفقیت پرونده بسیار مؤثرند.
✅ از وکیل متخصص استفاده کنید: در جرایم پیچیده، داشتن وکیل باعث تسریع و بهبود روند شکایت میشود.
✅ به مهلتهای قانونی توجه کنید: در جرایمی که مشمول مرور زمان هستند، نباید فرصت شکایت را از دست داد.
✅ مراحل قانونی را درست طی کنید: برخی شکایتها بدون طی مراحل صحیح، قابلرسیدگی نیستند.
۱۲. مراحل اجرای حکم کیفری
پس از قطعی شدن حکم دادگاه، اجرای آن آغاز میشود. این مرحله شامل چند بخش مهم است:
📌 الف) اجرای احکام مالی (جرایم مرتبط با اموال و بدهیها)
- اگر حکم مربوط به پرداخت وجه باشد (مثلاً رد مال در کلاهبرداری، پرداخت دیه، خسارت ناشی از جرم)، ابتدا به محکومعلیه (متهم) فرصت پرداخت داده میشود.
- اگر متهم پرداخت نکند، دادگاه میتواند اموال او را توقیف کند.
- در صورت عدم امکان پرداخت، فرد میتواند درخواست تقسیط بدهی یا اعسار (ناتوانی مالی) را بدهد.
📌 ب) اجرای احکام حبس (زندان)
- پس از صدور حکم قطعی، دادگاه به محکومعلیه مهلت معرفی خود به زندان را میدهد.
- در صورت عدم معرفی، دستور جلب او صادر میشود.
- برخی افراد مشمول عفو، تخفیف یا تعلیق مجازات میشوند که در این صورت حکم اجرا نمیشود یا به تعویق میافتد.
📌 ج) اجرای احکام حد، قصاص و دیات
- در جرایمی مانند قتل عمدی، اگر اولیای دم مطالبه قصاص کنند، حکم قصاص با نظارت دادگاه اجرا میشود.
- در برخی موارد، دیه به جای قصاص پرداخت میشود (مثلاً اگر اولیای دم گذشت کنند یا شرایط خاصی وجود داشته باشد).
- در حدود اسلامی (مثل شلاق برای برخی جرایم شرعی)، اجرای حکم توسط مراجع قضایی خاص نظارت میشود.
📌 د) اجرای مجازاتهای جایگزین حبس
- در برخی جرایم کماهمیت، دادگاه ممکن است به جای حبس، مجازات جایگزین تعیین کند، مثل:
- خدمات عمومی رایگان (مثلاً کار در مراکز خیریه)
- پرداخت جریمه نقدی به جای زندان
- دورههای آموزشی یا مشاورهای برای اصلاح رفتار
۱۳. حقوق متهم در فرآیند کیفری
حتی فردی که متهم به جرم شده، دارای حقوق قانونی است. برخی از مهمترین این حقوق عبارتند از:
✅ حق اطلاع از اتهام: متهم باید بداند به چه جرمی متهم شده است.
✅ حق داشتن وکیل: متهم میتواند از ابتدا تا انتهای پرونده از وکیل استفاده کند.
✅ حق سکوت: متهم میتواند از پاسخ دادن به سؤالات خودداری کند تا وکیلش حضور داشته باشد.
✅ حق درخواست تجدیدنظر: اگر از حکم راضی نباشد، میتواند اعتراض کند.
✅ حق درخواست عفو یا تخفیف مجازات: در شرایط خاص، متهم میتواند از رئیس قوه قضاییه یا مقامهای قضایی درخواست بخشش کند.
۱۴. آیا میتوان حکم قطعی را تغییر داد؟
بله، در برخی موارد امکان اعاده دادرسی، تخفیف، تبدیل و تعلیق مجازات وجود دارد:
- اعاده دادرسی: اگر مدارک جدیدی کشف شود که نشان دهد حکم اشتباه بوده است.
- عفو و تخفیف مجازات: در مناسبتهای خاص یا شرایط انسانی (مثل بیماری شدید محکوم).
- تعلیق اجرای مجازات: اگر متهم سابقه کیفری نداشته باشد، دادگاه میتواند حکم را برای مدتی تعلیق کند.
۱۵. چه مدارکی برای ثبت شکایت کیفری لازم است؟
📌 مدارک هویتی: کارت ملی یا شناسنامه شاکی
📌 مدارک مرتبط با جرم: پیامک، صدای ضبطشده، فیلم، شهادت شهود، گزارش پزشکی قانونی
📌 نام و مشخصات متهم (در صورت امکان)
📌 پر کردن فرم شکوائیه در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
۱۶. آیا امکان طرح شکایت کیفری بدون داشتن مدرک وجود دارد؟
بله، اما اگر مدارک کافی ارائه نشود، ممکن است شکایت رد شود. در برخی جرایم، شهادت شهود یا تحقیقات پلیس کافی است، اما در بسیاری از موارد، داشتن اسناد و مدارک مستند بسیار مهم است.
۱۷. مدت زمان رسیدگی به شکایت کیفری چقدر است؟
⏳ بسته به نوع جرم، مدت زمان رسیدگی متفاوت است:
- جرایم ساده (مثل توهین، ضرب و جرح ساده): ۱ تا ۶ ماه
- جرایم مالی (مثل کلاهبرداری، خیانت در امانت): ۶ ماه تا ۲ سال
- پروندههای پیچیده (مثل قتل، جرایم سازمانیافته): ۲ تا ۵ سال
برخی عوامل که رسیدگی را طولانیتر میکنند:
🔹 عدم حضور متهم یا فرار او
🔹 لزوم انجام کارشناسیهای متعدد
🔹 اعتراضات مکرر و درخواستهای تجدیدنظر
۱۸. شکایت کیفری علیه کارفرما یا کارمند
✅ اگر کارفرما حق و حقوق کارگر را نپردازد (مثلاً بیمه را رد نکند، حقوق را ندهد)، کارگر میتواند به دادسرای کار و اداره کار شکایت کند.
✅ اگر کارمند دزدی یا خیانت در امانت کند، کارفرما میتواند شکایت کیفری تنظیم کند.
۱۹. آیا امکان شکایت از شرکتها و بانکها وجود دارد؟
بله، افراد میتوانند علیه شرکتها و بانکها نیز شکایت کیفری یا حقوقی تنظیم کنند. مثلاً:
- کلاهبرداری توسط یک شرکت
- برداشت غیرمجاز از حساب بانکی توسط بانک
- عدم تحویل کالا یا خدمات پس از دریافت پول
در این موارد، دادگاه ممکن است مدیرعامل یا مسئولان شرکت را احضار کند.
۲۰. نتیجهگیری: چگونه یک شکایت کیفری موفق داشته باشیم؟
✅ ۱. دلیل محکمی برای شکایت داشته باشید (مدارک، شهود، گزارشها)
✅ ۲. شکایت را در مرجع صحیح مطرح کنید (دادسرا، نیروی انتظامی، دادگاه)
✅ ۳. مشورت با وکیل را فراموش نکنید (بهویژه در پروندههای پیچیده)
✅ ۴. پیگیر روند پرونده باشید (از طریق سامانه ثنا و تماس با شعبه)
✅ ۵. به مهلتهای قانونی توجه کنید (برخی جرایم دارای مرور زمان هستند)
جمعبندی فرآیند شکایت کیفری:
✅ ۱. ثبت شکایت در دفتر خدمات قضایی
✅ ۲. ارجاع به دادسرا و بررسی شواهد
✅ ۳. احضار متهم و انجام تحقیقات
✅ ۴. صدور قرار نهایی (ارجاع به دادگاه یا مختومه شدن)
✅ ۵. رسیدگی در دادگاه و صدور حکم
✅ ۶. امکان اعتراض به رأی در دادگاه تجدیدنظر
✅ ۷. اجرای حکم کیفری (در صورت قطعی شدن)
مشاوره سنتر، مرجع انواع مشاور
جهت ارتباط و هماهنگی با وکیل : تماس با ما
(مشاوره شامل هزینه می باشد.)